Trả lời ngắn
DC/TMD là hệ tiêu chuẩn chẩn đoán các rối loạn thái dương hàm thường gặp. Trục I đánh giá triệu chứng và dấu hiệu thực thể, còn Trục II xem xét ảnh hưởng của đau, chức năng và yếu tố tâm lý xã hội. Bác sĩ kết hợp cả hai trục với việc loại trừ bệnh khác trước khi chọn điều trị.

DC/TMD là gì?
Người đau vùng khớp thái dương hàm (TMJ) có thể gặp nhiều tình trạng khác nhau: đau cơ nhai, đau ngay tại khớp, rối loạn vị trí đĩa khớp hoặc thay đổi thoái hóa. Những tình trạng này có thể xuất hiện cùng lúc. Vì thế, cụm từ “viêm khớp thái dương hàm” dùng chung cho mọi cơn đau hàm thường không đủ chính xác để lựa chọn cách chữa.
Diagnostic Criteria for Temporomandibular Disorders, viết tắt DC/TMD, cung cấp quy trình khám có cấu trúc cho các dạng TMD thường gặp. Bộ tiêu chuẩn dùng câu hỏi và thao tác khám chuẩn hóa để tăng tính nhất quán giữa người khám. DC/TMD không bao quát toàn bộ bệnh hiếm, khối u, nhiễm trùng hay chấn thương và không thay thế chẩn đoán phân biệt.
Trục I: xác định đau cơ, đau khớp và vấn đề vận động
Bác sĩ hỏi vị trí đau, thời điểm xuất hiện, hoạt động có làm thay đổi cơn đau hay không, rồi quan sát đường há miệng và đo mức độ vận động. Khám có thể bao gồm sờ cơ nhai, vùng khớp, kiểm tra tiếng kêu và xem liệu thao tác có tái tạo đúng kiểu đau mà người bệnh thường gặp hay không.
Trục I hỗ trợ phân biệt đau cơ (myalgia), đau khớp (arthralgia), đau đầu liên quan TMD và một số rối loạn đĩa khớp. Một tiếng lục cục, kết quả MRI hoặc cảm giác lệch hàm đơn độc không đủ để khẳng định nguồn đau. Nếu có sốt, sưng đỏ, chấn thương, triệu chứng thần kinh hay bất thường tiến triển, bác sĩ cần tìm nguyên nhân ngoài nhóm TMD thông thường.
Trục II: đo tác động của đau lên cuộc sống
Trục II xem xét mức độ đau, mức hạn chế khi ăn nói, chất lượng sinh hoạt, giấc ngủ và các yếu tố liên quan như căng thẳng hoặc khí sắc. Các bảng hỏi giúp phát hiện người bệnh cần hỗ trợ rộng hơn, đặc biệt khi đau kéo dài, lan nhiều vùng hoặc điều trị đơn lẻ trước đây không đáp ứng.
Điểm sàng lọc tâm lý xã hội không có nghĩa cơn đau “chỉ do tâm lý”. Đau thật có thể chịu tác động đồng thời của tổn thương mô, hệ thần kinh, hành vi và hoàn cảnh sống. Kết quả sàng lọc chỉ là một phần đánh giá, không phải chẩn đoán bệnh tâm thần.
Một buổi khám dựa trên DC/TMD có thể diễn ra thế nào?
Người bệnh mô tả vị trí đau và những việc làm đau tăng lên; bác sĩ hỏi bệnh sử, khám miệng, răng, cơ và khớp, đánh giá khả năng há miệng, sau đó xác định có cần hình ảnh học hay xét nghiệm bổ sung. MRI có ích khi nghi bất thường mô mềm hoặc đĩa khớp; CT/CBCT xem xét xương trong những tình huống thích hợp. Không phải người bệnh nào cũng cần chụp phim.
Nếu đau kéo dài, bác sĩ có thể đề nghị theo dõi mức đau và khả năng ăn nhai theo thời gian. Người bệnh nên mang theo lịch sử điều trị, phim cũ và thuốc đang dùng. Tham khảo thêm cách phân biệt đau khớp, đau răng và đau cơ.
DC/TMD giúp gì và còn giới hạn nào?
Giá trị lớn nhất của DC/TMD là hạn chế việc gộp mọi triệu chứng thành một bệnh và giúp các lần tái khám so sánh có cơ sở. Tuy nhiên, một số phân nhóm cần đánh giá chuyên sâu; trong bệnh hiếm, hình ảnh lạ hoặc dấu hiệu toàn thân, bác sĩ phải mở rộng chẩn đoán.
Kế hoạch điều trị thường ưu tiên các biện pháp bảo tồn phù hợp trước. Việc mài răng, chỉnh nha hoặc phẫu thuật không nên được quyết định chỉ vì một nhãn chẩn đoán hay tiếng kêu ở khớp. Các câu hỏi trước can thiệp khớp cắn có thể giúp trao đổi rõ hơn với bác sĩ.
Nội dung cung cấp kiến thức tổng quan; việc chẩn đoán và chỉ định điều trị cần bác sĩ khám trực tiếp.
Nguồn và liên kết liên quan
Thông tin trên website nhằm mục đích cung cấp kiến thức, không thay thế việc khám, chẩn đoán hoặc điều trị trực tiếp bởi nhân viên y tế.


